ΚΑΠΕΡΝΑΟΥΜ: Εθνικό σινεμά ή κινηματογραφική Βαβέλ;

του Γιάννη Παπουτσή

Τοποθετημένο στις σύγχρονες παραγκουπόλεις του Λιβάνου και με ένα χαρισματικό καστ νεαρών ηθοποιών, η ταινία κέρδισε το βραβείο επιτροπής στις Κάννες, ενώ στα φετινά βραβεία Όσκαρ στάθηκε επάξια δίπλα σε ταινιες όπως το Roma και το Cold War, σε μια αναμφίβολα καλή χρονιά για τον παγκόσμιο κινηματογράφο.

Το Καπερναούμ διηγείται την ιστορία ενός μικρού, ατίθασου παιδιού που αφού βρεθεί στη φυλακή για μια σκληρή για την ηλικία του πράξη, τότε με τη βοήθεια μιας δικηγόρου θα μηνύσει τους γονείς του ώστε να σταματήσουν να κάνουν παιδιά. Πριν φτάσει σε αυτό το σημείο, ο μικρός Ζάιν θα περάσει την δική του περιπέτεια, ανάμεσα σε έναν σκληρό κόσμο εκμετάλλευσης και ανέχειας, η οποία θα τον βγάλει ακόμα πιο ώριμο και συνειδητοποιημένο.

Η Ναντίν Λαμπάκι δημιουργεί μια εξαιρετικά καλαίσθητη ταινία μέσα σε έναν άσχημο καμβά. Η δύναμη της ταινίας όμως είναι ουσιαστικά και η αδυναμία της. Το μοναδικό ψεγάδι που μπορείς να εντοπίσεις στο Καπερναούμ, είναι ακριβώς στο ότι φαίνεται ότι είναι φτιαγμένο για να συγκινήσει, χωρίς αυτό να σημαίνει φυσικά πως δεν το καταφέρνει. Η ταινία καταπιάνεται με τόσα κοινωνικά θέματα ταυτόχρονα (παιδική εκμετάλλευση, μεταναστευτικό, παιδεία, βία) που κάπου στα μέσα της ιστορίας αποπροσανατολίζει σχετικά με την ιστορία που θέλει να διηγηθεί.

Τα τελευταία χρόνια έχει ανοίξει μια συζήτηση στον παγκόσμιο κινηματογράφο σχετικά με την εικόνα που μεταφέρεται μέσω των φεστιβάλ για χώρες που δοκιμάζονται από δυσκολίες, όπως οι χώρες της Μέσης Ανατολής, αλλά και της Λατινικής Αμερικής. Η συζήτηση περιστρέφεται γύρω από την τυποποίηση με την οποία μεταφέρονται εικόνες, οι οποίες μπορεί να ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα μεν, εξάγουν μια κατάσταση βασισμένη σε κινηματογραφικές επιτυχίες του παρελθόντος δε. Το πρόβλημα εντοπίζεται στην ίδια τη βιομηχανία των φεστιβάλ, η οποία δέιχνει να χρηματοδοτεί πιο εύκολα ταινίες που βασίζονται σε τέτοιες δοκιμασίες των ηρώων, παρά σε κάποιο άλλο είδος. Με λίγα λόγια, η Δύση δείχνει να απολαμβάνει την καλαισθησία των προβλημάτων των άλλων χωρών με μια δόση υπερβολής.

Λαμβάνοντας υπόψη τις παραπάνω καλλιτεχνικές ανησυχίες που έχουν δημιουργηθεί, την ενδιαφέρουσα αυτή συζήτηση πλαισιώνει η έννοια του ‘national cinema’ και η θέση του στην σημερινή βιομηχανία. Τα διεθνή βραβεία και τα φεστιβάλ χωρίζουν τις συμμετοχές των ταινιών ανάλογα με τη χώρα πρόελευσης. Με δεδομένο ότι πολλές από αυτές τις ταινίες που έρχονται από χώρες όπως ο Λίβανος και η Βραζιλία έχουν ως βασικούς χρηματοδότες τα μεγάλα φεστιβάλ της δύσης, έχει μεγάλο ενδιαφέρον να εξετάσει κάποιος αν οι εικόνες που παραουσιάζονται είναι αυτές που θέλει η εκάστοτε εγχώρια καλλιτεχνική ανησυχία να μεταφέρει ή μια προβολή των κινηματογραφικών ορέξεων της δυτικής κουλτούρας.

Αδιαμφισβήτητα το Καπερναούμ είναι μια πολύ καλή ταινία. Η Λαμπάκι χειρίζεται εξαιρετικά την κάμερα, τα παιδιά της ταινίας βγάζουν έναν επαγγελματικό ρεαλισμό και η φωτογραφία της ταινίας δείχνει να μεταφέρει το συναίσθημα του σκηνοθέτη στη σωστή κατεύθυνση. Ουσιαστικά, πρόκειται για τρείς διαφορετικές ιστορίες που συνδέονται μέσα από τον μικρό Ζάιαν και μεταφέρουν το σκληρό πρόσωπο της φτώχειας και του πολέμου, το εμπόριο ονείρων και τα προβλήματα αναλφαβητισμού.

Παρά τα όποια ψεγάδια, το Καπερναούμ παραμένει μια απο τις πιο δυνατές ταινίες της χρονιάς που μας πέρασε. Ο λόγος είναι πως μέσα στα πολλά κοινωνικά θέματα με τα οποία καταπιάνεται, στον πυρήνα του σεναρίου ο προβληματισμός είναι ένας: Υπάρχουν ακόμα παιδιά τα οποία γεννιούνται, ζουν, πεθαίνουν και η πολιτεία δεν γνώρισε ποτέ την υπαρξή τους. Εν έτη 2019, ακόμα μεγαλύτερο πρόβλημα από την ανέχεια, είναι το να μην ανήκεις πουθενά και να προσπαθείς να προσδιορίσεις τον εαυτό σου σε κάτι που μοιάζει με πατρίδα, αλλά στην ουσία είναι ένας άγνωστος χώρος στον οποίο προσπαθείς να επιβιώσεις. Όλα όσα θέλει να πει η ταινία, δείχνουν να συνοψίζονται στην τελευταία σκηνή. Το τι θα σε κάνει να χαμογελάσεις είναι πάντα σχετικό με το που μεγάλωσες, τι βιώματα έχεις και πόσο σκληρά σου έχει φερθεί η ζωή.

Αίθουσες Λονδίνο: Picturehouse Cinemas

Aίθουσες Αθήνα: Σινεμά Πάλας στο Παγκράτι – Cine Παράδεισος στον Κορυδαλλό – Cinerama Π. Φάληρο