Το ROMA είναι η ταινία της χρονιάς

του Γιάννη Παπουτσή

Όταν τον περασμένο Αύγουστο το ROMA κέρδισε τον χρυσό λέοντα στο φεστιβάλ κινηματογράφου της Βενετίας, ο κόσμος του κινηματογράφου άρχισε να μιλάει για την ταινία της χρονιάς. Κι αν η βράβευση είναι κάτι συνηθισμένο για τον Αλφόνσο Κουαρόν, το τελευταίο του διαμαντάκι του δίνει τη σημαντικότερη διάκριση όλων, αυτή του δημιουργού που θα γράψει και επίσημα κινηματογραφική ιστορία με την φιλμογραφία που θα αφήσει πίσω του.

Στο Μεξικό της δεκαετίας του ’70, η Κλειώ δουλεύει για μια πλούσια οικογένεια της εποχής.  Μόνιμο προσωπικό του σπιτιού, η Κλειώ και η Αντέλα είναι ουσιαστικά οι νοικοκυρές της οικογένειας, φροντίζοντας τα παιδιά και τις καθημερινές δουλειές της οικίας, την ώρα που ο πατριάρχης της οικογένειας δείχνει να βρίσκεται χαμένος σε μια προσπάθεια επαναπροσδιορισμού του εαυτού του.

Αν ο Κουαρόν έχει ένα γνώρισμα ως σκηνοθέτης, αυτό είναι ότι βάζει την υπογραφή του στα υπέροχα πλάνα που έχουν οι ταινίες του. Κι αν κάποιος πει ότι αυτά είναι δημιούργημα του στενού του φίλου και συνεργάτη Εμμάνουελ Λουμπέσκι, με τον οποίον έχει συνεργαστεί σχεδόν σε όλες του τις ταινίες, η απάντηση είναι πως αυτή τη φορά ο Αλφόνσο ήταν μόνος. Η ταινία ξεκίνησε με διευθυντή φωτογραφίας τον Λουμπέσκι, όμως εκείνος αποχώρησε πριν ξεκινήσουν τα γυρίσματα και τη θέση του ανέλαβε ο μαέστρος του όλου εγχειρήματος. Ο Κουαρόν, σαν άλλος Πολ Τομας Άντερσον, όχι μόνο δεν φοβήθηκε την αποχώρηση του Λουμπέσκι, αλλά την μετέτρεψε σε κινηματογραφική δημιουργικότητα.

Αυτό που κάνει το ROMA ξεχωριστό, είναι η έντονη συναισθηματική σφραγίδα στα πλάνα του σκηνοθέτη, η οποία οφείλεται κυρίως στο ότι πρόκειται για την πιο προσωπική του ταινία μέχρι στιγμής. Κάθε πλάνο φαίνεται πως είναι βγαλμένο από τις παιδικές μνήμες και τις εμπειρίες του Κουαρόν, μια πετυχημένη μίξη καλλιτεχνικής οξυδέρκειας και παιδικής αθωότητας. Ένα Μεξικό βγαλμένο από τα παλιά, όχι όμως με σκοπό να προπαγανδίσει πολιτικά, αλλά να διηγηθεί μια ιστορία που αρχικά φαίνεται να οδηγείται στην ταξική πάλη μέσα από μια κλιμακωτή συναισθηματική προσέγγιση της πρωταγωνίστριας, αλλά απρόσμενα λαμβάνει ανθρώπινα χαρακτηριστικά και παίζει έξυπνα με τον ρόλο της οικογένειας και τον προσδιορισμό της στο Μεξικό του ’70. Εκεί εντάσσεται έξυπνα η ταξική προσέγγιση, περισσότερο όμως σαν παρατηρητής της ανθρώπινης διάστασης.

Πετυχημένες γέφυρες που συνδέουν κάθε κομμάτι της ταινίας εξαιρετικά, ευφυέστατο σεναριογραφικό εύρημα με το αυτοκίνητο της οικογένειας, που λειτουργεί σε όλη την ταινία σαν μια μεταφορά που κινεί συναισθήματα και σκέψεις και φυσικά μια καλοδουλεμένη αντίθεση ανάμεσα στη ζωή και στο θάνατο, που λειτουργεί μέχρι και την τελευταία σκηνή ως η κινητήριος δύναμη της ταινίας.

Κλείνοντας το μάτι στη ζωή, το ROMA, έφερε μαζί του μια αληθινή ιστορία κινηματογραφικής τρέλας, από αυτές που αρέσουν σε όλους. Η Yalitza Aparicio, δίνει την ερμηνεία της χρονιάς ως Κλειώ. Μικρή λεπτομέρεια: Η Yalitza δεν είναι ηθοποιός, δεν ήξερε ποιος είναι ο Κουαρόν και πήρε μέρος στην οντισιόν απλά και μόνο επειδή επέμενε η αδερφή της, η οποία αν και ηθοποιός δεν μπόρεσε να  πάρει μέρος στις οντισιόν επειδή έμεινε έγκυος. Όταν ο Κουαρόν ρώτησε την Yalitza αν θέλει τελικά τον πρωταγωνιστικό ρόλο της ταινίας, εκείνη του απάντησε: «Οκ, ας το κάνουμε. Περιμένω να διοριστώ ως δασκάλα σε λίγους μήνες οπότε μέχρι τότε δεν έχω κάτι καλύτερο να κάνω».

Πρόσφατα, η κινηματογραφική Κλειώ έγινε το πρώτο εξώφυλλο της μεξικάνικης VOGUE για το 2019. Με αφορμή αυτή τη φωτογράφιση, ξεκίνησε μια ολόκληρη συζήτηση για την προβολή των ιθαγενών πληθυσμών στα Μ.Μ.Ε, τα πρότυπα που εκείνα προωθούν στο Μεξικό και τον ρόλο τους στην διαμόρφωση της εγχώριας κουλτούρας. Όλα αυτά, ενώ περιμένει σε μερικές εβδομάδες ν’ ακούσει το όνομά της από την Αμερικάνικη Ακαδημία Κινηματογράφου, ως μια από τις πέντε υποψήφιες για το Όσκαρ Α’ Γυναικείου ρόλου. Θα μπορούσαμε να πούμε, πως μέχρι να διοριστεί γέμισε αρκετά δημιουργικά τον χρόνο της.