Μάνια Παπαδημητρίου: “Η τηλεόραση σου στερεί τη δυνατότητα της μεταμόρφωσης”.

συνέντευξη στην Σοφία Ζήση
sofiazissi@laart.uk

Όταν ξεκινάει η θεατρική σεζόν, ένα από τα πρώτα πράγματα που φροντίζω να μάθω είναι τι, πού και πότε παίζει η Μάνια Παπαδημητρίου. Τον Οκτώβριο έπαιξε στο Θεάτρο ΤΟΠΟΣ ΑΛΛΟύ στο έργο Camille Claudel Mudness, που παίχτηκε φέτος για δεύτερη χρονιά, και όσο ετοιμάζουμε αυτή τη συνέντευξη βρίσκεται σε εξέλιξη η προετοιμασία για την παράσταση Έτσι είναι αν έτσι νομίζετε’, στο ίδιο θέατρο από 23 Νοεμβρίου.

Μάνια, πώς πάνε οι πρόβες για το Έτσι είναι… ;

Οι πρόβες μας τελειώνουν την επόμενη εβδομάδα. Στις 23 ανεβαίνουμε. Δουλεύουμε από τον Σεπτέμβριο μ’ έναν πολύ ενδιαφέροντα θίασο από εξαιρετικούς επαγγελματίες που συνεργάζονται χρόνια με το Θέατρο Τόπος Αλλού και με τον Γιάννη Λασπιά, που ειναι ο συγγραφεας της Καμίγ Κλωντέλ του έργου που παιζαμε τον Οκτώβριο και ηθοποιός ο ίδιος.

Όταν είδα τον τίτλο της παράστασης, Έτσι είναι αν έτσι νομίζετε’ να συνοδεύεται και από τον υπότιτλο ‘διαφορετικά κάντε ένα Google’ , είπα ‘ωχ, τι πάει να πει αυτό;’ Τι θέλει να πει με αυτόν τον τίτλο ο σκηνοθέτης Νίκος Καμτσής; Πώς χειρίζεται το κείμενο του Πιραντέλλο;

Πρόκειται για μια διασκευή με άξονα το κείμενο του Πιραντέλλο αλλά και στοιχεία από την επιστήμη σε σχέση με τον Αϊνστάιν και την ανατροπή της νευτώνιας φυσικής. Η έννοια της αλήθειας και της σχετικότητάς της παραλληλίζεται με την ανατροπή των δεδομένων στο επιστημονικό πεδίο εκείνη την εποχή.

Είναι ενδιαφέρουσες οι φωτογραφίες της παράστασης. Τα κοστούμια και η παρουσίαση είναι σε στυλ ρετρό. Θα δούμε δηλαδή ένα δράμα εποχής ή μια σύγχρονη εκδοχή του έργου;

Όχι, δεν θα δείτε ένα δράμα εποχής, αλλά σίγουρα δεν θα δείτε και μια μεταμοντέρνα παράσταση. Πρόκειται για μια μπρεχτική, ίσως και εξπρεσσιονιστική παράσταση πάνω στο έργο του Πιραντέλλο όπως διαμορφώθηκε στην συγκεκριμένη διασκευή με τις προσθήκες της επιστημονικής οπτικής. 

Τι πιστεύεις για τα μεταμοντέρνα ανεβάσματα των κλασικών έργων; Για παράδειγμα στο Λονδίνο είδα τελευταία στο Εθνικό τον Μακμπέθ, και είχανε ντύσει ένα παιδί με πιτζάμες με τον Μίκυ Μάους επάνω, και είπα, ‘ε, όχι’!

Έχω δει κι εγώ πράγματα ενδιαφέροντα, και άλλα που δεν μου άρεσαν ή δεν με ενδιέφεραν καν. Δεν θα τοποθετούσα τον εαυτό μου στους οπαδούς του μεταμοντέρνου. Δεν θεωρώ ότι η διασκευή του Πιραντέλλο, όπως έχει γίνει, ακολουθεί αυτήν τη λογική. Ναι, κάνει τομές αλλά κατά βάση κρατάει την ροή του έργου και την δομή του. Και αυτό εμένα με βρίσκει σύμφωνη. 

Γιατί υπάρχουν παντού ρολόγια στις φωτογραφίες της παράστασής σας;

Τα σημεία της θεωρίας του Αϊνστάιν που έχουμε χρησιμοποιήσει αφορούν τη σχέση με τον χρόνο και την ανατροπή της βεβαιότητας ότι ο χρόνος είναι σταθερός και αντικειμενικός. Αν λοιπόν ο χρόνος αλλά και η έννοια της βαρύτητας δεν είναι πλέον σταθερές πώς ειναι δυνατον να νομίσουμε οτι μπορεί να είναι σταθερό το οτιδήποτε άλλο, όπως η έννοια του ποιός ειναι ο καθένας μας, και πώς διαμορφώνεται η εικόνα του σύμφωνα με την πεποίθησή του ή τις πεποιθήσεις των άλλων;

Έχεις ξαναπαίξει Πιραντέλλο; Δεν φαίνεται κάτι τέτοιο στο βιογραφικό σου.

Όχι, δεν έχω ξαναπαίξει. Έχω διαβάσει όμως πολύ και έχω δει. Το συγκεκριμένο έργο ήταν το πρώτο θεατρικό που διάβασα οταν ήμουν πολύ μικρή και σκεφτόμουν ότι ήθελα να γίνω ηθοποιός

Ποιοί είναι οι Aida Fondazzione και οι Kryzk που συμμετέχουν στην παράσταση, και πώς συμβάλλουν σε αυτή;

Πρόκειται για δύο θεατρικές ομάδες από την Ευρώπη, που συνεργάστηκαν και άλλοτε με τον Τόπος Αλλού. Στην συγκεκριμένη παράσταση ο σκηνοθέτης μας, Νίκος Καμτσής, συνεργάστηκε μαζί τους και ιδιαίτερα με τους Ιταλούς για την διασκευή και την δραματουργία. 

Τι θυμάσαι από τον Κάρολο Κουν όσο ήσουν μαθήτρια στο Θέατρο Τέχνης; Πώς ήταν η εμπειρία σου εκείνα τα χρόνια; Είχες παίξει σε δική του σκηνοθεσία;

Ο Κάρολος Κουν ήταν μια πολύ μεγάλη μορφή στην θεατρική τέχνη της χώρας μας αλλά και ολόκληρης της Ευρώπης. Έκανε παραστάσεις συνόλου στην Ελλάδα, χρησιμοποιώντας τον χορό στο αρχαίο δράμα μ’ έναν τρόπο που μέχρι τοτε δεν είχε χρησιμοποιηθεί οχι μόνον εδώ αλλά και αλλού. Επίσης έφερε έργα του παγκόσμιου σύγχρονου ρεπερτορίου εδώ την ίδια στιγμή που οι συγγραφείς τους μεσουρανούσαν, και στις χώρες και όχι είκοσι χρόνια μετά όπως γίνεται συνήθως. Συντόνισε την χώρα μας με τα ευρωπαϊκά δεδομένα. Αυτό δυστυχώς δεν γίνεται συχνά σ’ αυτόν τον τόπο. 

Ναι, έχω δουλέψει μαζί του στον χορό στην Ορέστεια. Θυμάμαι πολλά απ’ όσα είχε πει. Το πιο σημαντικό είναι κάτι που απάντησε στον Γιώργο Λαζάνη που του είπε οτι ο Γιαν Κοτ, ο μεγάλος θεωρητικός του θεάτρου, λέει οτι η τραγωδία είναι φως. Τότε ο Κουν, που δεν μπορούσε και πολύ να ακούει θεωρία, απάντησε με θυμό: “Εγώ στο φως δεν βλέπω παρά τα τσιγάρα και το φλυτζάνι του καφέ. Πρέπει να περάσεις από το σκοτάδι για να βγεις στο φως.”

Ποια περίοδο συνεργάστηκες με το Θέατρο Αμόρε; Για τους νεότερους που δεν το έζησαν είναι ίσως μια ιστορική κιόλας εποχή. Πώς ήταν η ατμόσφαιρα και ποιο το καλλιτεχνικό αποτέλεσμα εκεί;

Το Θέατρο Αμόρε σηματοδότησε μια αρκετά μεγάλη περίοδο του θεάτρου. Την περίοδο ακριβώς του μεταμοντερνισμού και της σύζευξης πολλών δυνάμεων για να γίνουν παραστάσεις. Δεν υπήρχε όμως συγκεκριμένο καλλιτεχνικό στίγμα. Μπορούσες να βρεις εκεί από μια παράσταση κλασική μέχρι ένα αποδομημένο απολύτως κείμενο. Πολλοί ενδιαφέροντες καλλιτέχνες αναδείχθηκαν από εκεί. Είναι κρίμα που έκλεισε. Τώρα εκεί είναι σούπερ μάρκετ. Τα θέατρα δεν πρέπει να κλείνουν ούτε και οι κινηματογράφοι. Και όμως κλείνουν ή κινδυνεύουν να κλείσουν. Τα σούπερ μάρκετ καραδοκούν. Και μετά οι γειτονιές ερημώνουν και περνάς από κει και σε πιάνει θλίψη. Λες, ‘εδώ κάποτε ήταν αυτό’.

Δεν ξεχνάω ποτέ την πρώτη φορά που είδα (σε βίντεο) την παράσταση Το Γάλα του Βασίλη Κατσικονούρη από το Εθνικό Θέατρο. Ειδικά τη σκηνή όπου ο Γιάννος Περλέγκας παίζει κιθάρα κι εσύ λες ένα ρώσικο τραγούδι. Ποιο τραγούδι ήταν αυτό; Τι άλλο θυμάσαι από την παράσταση ή τις πρόβες;

Ήταν ένα ρώσικο νανούρισμα. Η παράσταση αυτή ήταν σταθμός για όλους μας. Πήραμε και βραβεία και έγινε τεράστια επιτυχία. Αλλά δυστυχώς ο καλύτερος ηθοποιός της παράστασης, ο Κωνσταντίνος Παπαχρόνης δεν υπάρχει πια. Σκοτώθηκε το 2008 σε ατύχημα στην οδό Αμαλίας με την μηχανή του, ένα μήνα πριν την δολοφονία του Γρηγορόπουλου και ένα χρόνο περίπου μετά την παράστασή μας. Γι’ αυτό, αυτό που έχει μείνει σε όλους μας είναι πίκρα και οδύνη για την παράσταση και για ολόκληρη εκείνη την εποχή. Ο Κωνσταντίνος ήταν σπουδαίος και τρομερό παιδί και αληθινός ιππότης. Και δεν αναγνωρίστηκε όσο του άξιζε όταν ζούσε.

Σε στενεύει το σινεμά ή η τηλεοραση ως μέσο; Μερικές φορές βλέπω σε σίριαλ ηθοποιούς που φαίνεται πως παίζουν με θεατρικό τρόπο και λέω, αυτός τώρα θέλει να βρίσκεται στο θέατρο. 

Το θέατρο κατά την γνώμη μου θέλει άλλη διαχείριση από το σινεμά. Είναι λάθος να παίζεις με τα ίδια εργαλεία. Ειδικά αν η φυσιογνωμία σου δεν σε ευνοεί για το φακό. Εμένα μου αρέσει το σινεμά. Η τηλεόραση όχι και τόσο. Εκτός εξαιρέσεων εκεί γίνονται όλα βιαστικά και το αποτέλεσμα κατά πολύ εξαρτάται μόνο από την ευκολία που έχει ο καθένας να τα λέει δήθεν φυσικά. Υπάρχουν όμορφες σειρές αλλά κοστίζουν και γι’ αυτό δεν γίνονται παρά σπάνια. Η τηλεόραση βέβαια μπορεί να σε κάνει γνωστό κι αυτό να σου κάνει ευκολότερη τη ζωή. Αλλά σου στερεί ένα στοιχείο σημαντικό για το θέατρο, την δυνατότητα μεταμόρφωσης. Στον Κουν μάθαμε ότι στο θέατρο είναι καλό να σε ξέρουν για το όνομα και όχι για τη φάτσα σου… Βέβαια σήμερα όλα αυτά φαίνονται ψιλά γράμματα. Έχουν αλλάξει τα δεδομένα.

Πώς είναι να παίζεις με τον Harvey Keitel; Άλλες αναμνήσεις από το Βλέμμα του Οδυσσέα;

Η σημαντικότερη ανάμνηση είναι το ταξίδι στην βαλκανική το διάστημα που διαλυόταν η Γιουγκοσλαβία. Εγώ έκανα γυρίσματα κυρίως στην Ρουμανία και αυτά που είδα τα θυμάμαι συχνά τώρα στην Αθήνα της κρίσης. Ήταν το 1994 και τότε διαλύανε τον ανατολικό κόσμο. Δεν είχαν φτάσει ακόμα στον νότο της Ευρώπης. Τώρα λοιπόν που ήρθε η ώρα της χώρας μου ξέρω πως αυτό το έχω ξαναδεί, και έτσι δεν με πείθουν οι θεωρίες περι της ευθύνης των απλών ανθρώπων για την κατάντια της χώρας. Ανάλογα πράγματα τους λέγανε κι εκεί τότε. Ανάλογα λένε παντού προκειμένου να εφαρμόσουν τα σχέδια του μοντέλου που θέλουν για κάθε φτωχή χώρα.

Το ταξίδι αυτό μας άλλαξε όλους. Νομίζω και τον Καϊτέλ. Ήρθαμε σε επαφή με ένα κομμάτι της ιστορίας πολύ οδυνηρό. Ο Αγγελόπουλος ήταν για μένα αποκάλυψη. Τον αγάπησα πολύ. Με συγκινούσε η προσήλωσή του στον στόχο του αλλά και η διεισδυτικότητα του βλέμματός του στην γύρω του πραγματικότητα. Ήταν θαρρείς πάντα απολύτως στο παρόν αλλά και κάπου αλλού πολύ βαθειά μέσα του.

Επίσης στο ταξίδι αυτό γνώρισα τον σπουδαίο φωτογράφο Jozef Kudelka που φωτογράφισε την Άνοιξη της Πράγας. Ακολουθούσε τα γυρίσματα και είχε να πει τρομερές ιστορίες. Και την Μάγια Μόργκεστερν που είναι σπουδαία ηθοποιός και μου είπε τρομερά πράγματα για την χώρα της την Ρουμανία. Στο γύρισμα της σκήνης του βαλς στην Αθήνα, γύρισμα που κράτησαν οι πρόβες του τρεις μέρες και έκανε τρεις μόνο λήψεις γιατί ήταν ενα εννιάλεπτο μονόπλανο, ήταν εκεί όλοι οι ηθοποιοί που είχαν δουλέψει με τον Αγγελόπουλο και τα τρία παιδιά του. Ήταν μαγεία. Όταν τελείωσε το πλάνο με επιτυχία ανοίξαμε σαμπάνια. Υπέροχη εμπειρία. Σαν θέατρο.

Πώς ήταν η εμπειρία σου ως βουλευτή; Τι αποκόμισες από εκείνη την περίοδο, και νιώθεις τώρα ότι άξιζε τον κόπο;

Κατ’ αρχήν ο λόγος που βρέθηκα στην πολιτική δεν είναι άσχετος από το θέατρο και την πολιτική του θεάματος. Χρειάστηκε να ασχοληθώ με την πίσω όψη των πραγμάτων για να αντιμετωπίσω κάποιες δυσκολίες που είχαν παρουσιαστεί σε ζητήματα σχετικά με το θέατρο και την αναγνώριση της εκπαίδευσης των καλλιτεχνών που στην Ελλάδα ειναι αδιαβάθμητη. Επίσης αισθάνθηκα σαν πολίτης πως πρέπει κάπως να αντιδράσω στο θέμα της σκοτεινιάς που απλωνόνταν πάνω από τη ζωή μας ήδη από το 2008 ίσως και νωρίτερα. Άρχισα να κατεβαίνω στις πλατείες, να ενδιαφέρομαι, και τελικά βρέθηκα να ασχολούμαι σοβαρά με την πολιτική. Γνώρισα πολύ ενδιαφέροντες ανθρώπους που με έπεισαν οτι άξιζε τον κόπο. Κάποιοι από αυτούς δεν υπάρχουν πια. Αναρωτιέμαι τι θα είχαν κάνει αν ζούσαν με την τροπή που πήραν τα πράγματα μετά το δημοψήφισμα και το Όχι που έγινε Ναι.

Η εμπειρία στη Βουλή ήταν πολύ σημαντική για μένα. Κατάλαβα πόσα πράγματα υποτιμούμε εμείς οι καλλιτέχνες λόγω του ότι μας αρέσει να ασχολιόμαστε με την τέχνη και τα ιδανικά της, και όμως αυτά που θεωρούμε μηδαμινά και τα υποτιμούμε έχουν πολύ μεγάλη σημασία για την ζωή και την ύπαρξή μας, και με την ίδια την τέχνη τελικά. Τόσο στο επίπεδο της νομοθεσίας, όσο και στο επίπεδο του πώς είναι οργανωμένη η κοινωνία μας. Κάποτε θα φτιάξω ενα θέαμα γι’ αυτή την εμπειρία, αν βρω τις κατάλληλες λέξεις. Είναι πολύ διαφορετικό απ’ ότι νομίζει κανείς πριν το γνωρίσει από κοντά.

Εκτός από το θέατρο, ζωγραφίζεις και παίζεις πιάνο. Ποιο είναι το πιο δύσκολο κομμάτι που μπορείς να παίξεις στο πιάνο; Θελεις να μας δείξεις μια ζωγραφιά, σκίτσο ή πίνακα που έχεις φτιάξει;

Δεν παίζω πιάνο πια κλασικά. Παίζω καμιά φορά Μπαχ κάποια κομμάτια σχετικά απλά, το πρωί γιατί με συγκεντρώνει καθώς συντονίζει καλά το δεξί με το αριστερό χέρι, δηλαδή το δεξί με το αριστερό ημισφαίριο του εγκεφάλου. Κυρίως παίζω τραγούδια για να τραγουδώ η να τραγουδούν άλλοι και να περνάμε την ώρα μας, ή παίζω πιάνο στις πρόβες ή στην σχολή για να δημιουργήσουμε την ατμόσφαιρα όταν χρειάζεται. Δουλεύω πολύ στο θέατρο με βάση τον ρυθμό και την μουσική. Ούτε και ζωγραφίζω πίνακες, καρτούλες και πέτρες ζωγράφιζα όταν ήμουν πιο μικρή και έβλεπα καλύτερα σαν είδος ψυχοθεραπείας, όταν είχα άγχος ή μοναξιά.

Για μένα η τέχνη έχει δύο λειτουργίες. Η μία είναι η δουλειά μου, και αυτό είναι το θέατρο. Και η άλλη είναι η συντροφιά μου, και αυτό είναι η μουσική. Αν δεν είχα τα άλλα θα τρελαινόμουν. Αυτό με ξεκουράζει και μου δείχνει ότι δεν χρειάζεται να είσαι τέλειος κάπου για να ευχαριστιέσαι και να ευχαριστιούνται και οι άλλοι μαζί σου. Η μουσική είναι το μεράκι μου. Μέσα από την μουσική καταλαβαίνω καλύτερα το θέατρο και τον λόγο.